18.โครงการหลวง บ้านวัดจันทร์ อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่

• แผนงานโครงการ

ความเป็นมา:

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช                  

16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2527

ลักษณะโครงการ :     การเกษตร

ที่ตั้งโครงการและข้อมูลพื้นฐาน:

บ้านวัดจันทร์ อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่

วัตถุประสงค์ของโครงการ:

สร้างความมั่นคงและเสถียรภาพด้านน้ำเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของราษฎรบนพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน โดยมุ่งเน้นการเปลี่ยนระบบจัดการน้ำแบบดั้งเดิมให้เป็นระบบชลประทานและโครงข่ายน้ำชุมชนที่ได้มาตรฐานทางวิศวกรรมภูมิสังคม เพื่อทำหน้าที่กักเก็บและทดน้ำไว้ใช้ในฤดูแล้ง ช่วยให้ชุมชนมีน้ำสะอาดสำหรับอุปโภคบริโภคอย่างทั่วถึง ควบคู่ไปกับการมีน้ำต้นทุนสนับสนุนแปลงเกษตรกรรมและนาข้าวขั้นบันไดได้อย่างสม่ำเสมอตลอดทั้งปี ซึ่งช่วยป้องกันพืชผลเสียหายและสร้างรายได้ที่มั่นคงให้กับเกษตรกร ขณะเดียวกัน โครงสร้างเหล่านี้ยังช่วยบรรเทาภัยพิบัติธรรมชาติ โดยการชะลอกระแสน้ำหลาก ดักตะกอนดินทรายไม่ให้ถมทับทางน้ำ และป้องกันปัญหาน้ำกัดเซาะตลิ่งพังทลายที่จะทำลายที่ดินทำกิน ยิ่งไปกว่านั้น โครงการยังมุ่งเน้นการสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้ ผ่านการจัดตั้งกลุ่มผู้ใช้น้ำเพื่อวางกฎกติกาจัดสรรน้ำอย่างเป็นธรรมและร่วมกันบำรุงรักษาแหล่งน้ำ ซึ่งเป็นการส่งเสริมให้คนอยู่ร่วมกับป่าได้อย่างเกื้อกูล ช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นคืนสู่ระบบนิเวศป่าต้นน้ำ และลดข้อพิพาทเรื่องการแย่งชิงน้ำในชุมชนตามแนวทางพระราชดำริอย่างแท้จริง

เป้าหมายโครงการ:

จัดสร้างและปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานด้านแหล่งน้ำให้มีความมั่นคงปลอดภัยตามหลักวิศวกรรมชลประทานและภูมิสังคม โดยมุ่งเน้นก่อสร้างตัวเขื่อนกักเก็บน้ำ อ่างเก็บน้ำ ฝายทดน้ำคอนกรีตเสริมเหล็ก และอาคารบังคับน้ำในจุดยุทธศาสตร์ที่เหมาะสม เพื่อเพิ่มความจุในการกักเก็บและยกระดับน้ำให้สูงพอสำหรับผันเข้าสู่อาคารรับน้ำ พร้อมทั้งติดตั้งระบบดักตะกอนทรายเพื่อกรองเศษหินดินโคลนจากป่าต้นน้ำ ควบคู่ไปกับการวางเครือข่ายระบบท่อส่งน้ำแรงดันสูงระบบปิดและแนวเหมืองดาดคอนกรีตที่ลัดเลาะไปตามสภาพภูมิประเทศที่ลาดชันเพื่อส่งน้ำตรงเข้าสู่ถังเก็บน้ำและถังควบคุมแรงดันกระจายตามหย่อมบ้านและรอบแปลงเกษตรกรรม ซึ่งช่วยลดการสูญเสียน้ำระหว่างทางได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ยังมีเป้าหมายในการก่อสร้างแนวเขื่อนป้องกันตลิ่งพังทลายและการขุดลอกลำน้ำเพื่อเปลี่ยนทิศทางน้ำหลาก ตลอดจนการจัดตั้งกลุ่มผู้ใช้น้ำและคณะกรรมการประปาหมู่บ้านเพื่อเป็นกลไกในการวางระเบียบควบคุม รอบเวรการกระจายน้ำ และระดมทุนบำรุงรักษาระบบชลประทาน เพื่อให้ชุมชนมีโครงข่ายน้ำที่พร้อมใช้งานสมบูรณ์ 100% สำหรับค้ำจุนระบบประปาและการทำเกษตรประณีตได้ต่อเนื่องตลอด 365 วัน อันจะนำไปสู่การยุติการทำไร่เลื่อนลอยและการตัดไม้ทำลายป่าต้นน้ำอย่างเด็ดขาด

ผลที่คาดว่าจะได้รับ:

สร้างความเปลี่ยนแปลงเชิงบวกอย่างเป็นรูปธรรมให้กับชุมชนบนพื้นที่สูง โดยราษฎรทุกครัวเรือนจะมีแหล่งน้ำสะอาดที่มีคุณภาพทางกายภาพได้มาตรฐานสำหรับอุปโภคบริโภคตลอดทั้งปี ช่วยลดอัตราการเจ็บป่วยจากโรคทางเดินอาหารและยกระดับสุขอนามัยในพื้นที่ห่างไกล ในด้านการทำกิน เกษตรกรจะมีความมั่นใจในการวางแผนปลูกพืชและทำนาข้าวขั้นบันได เนื่องจากมีน้ำต้นทุนเพียงพอรองรับทุกช่วงฤดูกาล ซึ่งจะช่วยลดความเสี่ยงที่พืชผลจะยืนต้นตายหรือเสียหายจากการขาดน้ำ ช่วยให้ผลผลิตต่อไร่สูงขึ้นและเกษตรกรสามารถปลูกพืชหมุนเวียนสร้างรายได้ได้ตลอดปี ส่งผลโดยตรงต่อการยกระดับฐานะความเป็นอยู่และลดปัญหาความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจในระดับชุมชน

ในเชิงวิศวกรรมและสิ่งแวดล้อม โครงการจะช่วยเปลี่ยนสภาพภูมิประเทศให้มีความปลอดภัยมากขึ้น จากการที่ฝายและระบบอ่างเก็บน้ำช่วยหน่วงชะลอน้ำป่าและดักตะกอนดินหินทรายไม่ให้ไหลหลากเข้าทำลายที่ดินทำกินหรือระบบประปาหมู่บ้านเหมือนในอดีต ซึ่งเป็นการปกป้องทรัพย์สินและที่ดินของราษฎรจากการกัดเซาะตลิ่งพังทลายได้อย่างถาวร ยิ่งไปกว่านั้น ระบบชลประทานที่สมบูรณ์จะทำหน้าที่เป็น "ป่าเปียก" เพิ่มความชุ่มชื้นให้แก่ผืนป่าต้นน้ำ ลดโอกาสการเกิดไฟป่าและฟื้นฟูระบบนิเวศให้กลับมาอุดมสมบูรณ์ขึ้น ในมิติทางสังคม ชุมชนจะเกิดความเข้มแข็งจากการบริหารจัดการน้ำด้วยตนเอง มีกฎกติกาการใช้น้ำที่เป็นธรรมและโปร่งใส ช่วยลดความขัดแย้งภายในหมู่บ้าน และสร้างวัฒนธรรมความร่วมมือในการบำรุงรักษาทรัพยากรส่วนรวมให้คงอยู่ไปถึงคนรุ่นหลัง ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนและการพึ่งพาตนเองได้ตามแนวทางพระราชดำริอย่างแท้จริง

ผู้รับผิดชอบ ติดต่อ:

กรมพัฒนาที่ดิน

ปรับปรุงล่าสุด:

8 มิ.ย. 2569 14:54 น. -